Sivil toplum çalışmaları için savunuculuk artık yalnızca sokakta, kurumlarda ya da politika masalarında yürütülen bir mücadele değil. Hayatımızın akışını, haklarımızı ve görünürlüğümüzü belirleyen algoritmik sistemler, veri setleri ve hesaplamalı altyapılar karşısında da söz söylemek zorundayız. İhtimam Derneği olarak tam da bu nedenle algoritmik savunuculuğu temel bir çalışma alanı olarak görüyoruz.
Bakımı yalnızca bireysel bir sorumluluk değil, toplumsal yaşamı ve sistemleri mümkün kılan kurucu bir altyapı olarak ele alırken şu temel sorunun peşine düşüyoruz: Veri modellerinde ve algoritmik kararlarda bakım eksik kaldığında ne olur?
Bu soruyu tartışmaya açmak ve bakım odaklı alternatif veri tahayyüllerini çoğaltmak amacıyla yılda 4 kez yayımlayacağımız zine serimize başlıyoruz. Serinin ilk sayısı olan “If care is missing from the data?” yayında!
Veride Olmayan Neden Görünmez Kalır?
Yapay zekâ modelleri dünyayı sıfırdan öğrenmiyor; toplumların neleri kaydetmeyi, ölçmeyi ve arşivlemeyi seçtiği veriler üzerinden besleniyor. Oysa yaşamı ayakta tutan bakım emeğinin ezici bir çoğunluğu gündelik hayatın içinde, sessizce ve gayriresmi akışlarda gerçekleşiyor: gece yarısı atılan bir destek mesajı, hatırlanan bir ihtiyaç, tutulan bir yas, bir tas çorba ya da bir topluluğu bir arada tutan görünmeyen emek…
Sistemler maaşları, unvanları, patentleri ve işlem hacimlerini kolaylıkla kaydederken; ilişki kurmayı, refakat etmeyi ve alanı toparlamayı kaydetmekte zorlanıyor. Verideki bu yokluk tesadüfi bir hata (bug) değil; bakım emeğini tarihsel olarak değersizleştiren kurumsal ve ekonomik tercihlerin bir devamı.
Bakım Verisi Paradoksu: Her Şeyi Veriye Dönüştürmek Çözüm mü?
Bakım veride görünmez olduğu için ilk akla gelen çözüm “her bakım eylemini veriye ve metriğe dönüştürmek” gibi görünebilir. Ancak bakım ilişkiseldir, durumsaldır ve mahremdir. Yaşamı mümkün kılan her temas birer KPI veya veri noktası haline getirilemez.
Buradaki asıl mesele, bakımı piyasa mantığına veya veri tabanlarına zorla sıkıştırmak değil; veri altyapılarını, algoritmaları ve teknolojiyi ilişkisellik, karşılıklı bağımlılık ve bakım etiği merkeze alınarak yeniden tasarlamaktır.
MozFest Zine Library ve KB Yolculuğu
İlk zine çalışmamız uluslararası alanda iki önemli seçkide yer alarak bu tartışmayı küresel ölçeğe taşıyor:
MozFest Zine Library (28–30 Ekim): AIxDESIGN ve Mozilla Festival ortaklığında Barselona’da düzenlenen MozFest kapsamında zine kütüphanesinde yer aldı.
Hollanda Kraliyet Kütüphanesi (KB – National Library of the Netherlands): Zine’ımızın özel bir baskısı, KB iş birliğiyle düzenlenen sergide 29 Ekim – 31 Ocak tarihleri arasında ziyaretçilerle ve araştırmacılarla buluştu.
Algoritmik Savunuculuğu Birlikte Örmek
Algoritmik savunuculuk; yalnızca yapay zekânın yaratacağı zararları denetlemek değil, yapay zekâyı besleyen bilgi altyapılarına, anlatılara ve arşivlere bugünden müdahale etmektir. Alternatif veri setleri inşa etmek, topluluk hafızasını korumak, ortak kavramlar geliştirmek ve görünmeyen katkıları belgelemek bu savunuculuğun en somut pratikleridir.
